Μέθοδος Bobath: Πώς Βοηθά στην Αποκατάσταση της Ημιπληγίας μετά από Εγκεφαλικό

Εγκεφαλικό επεισόδιο και αποκατάσταση

Ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (stroke) αλλάζει απότομα την καθημερινότητα του ατόμου αλλά και ολόκληρης της οικογένειας. Όταν παρουσιάζεται ημιπληγία —αδυναμία, δυσκαμψία ή παράλυση στη μία πλευρά του σώματος— ακόμη και οι πιο απλές καθημερινές κινήσεις φαίνονται βουνό. Η σύγχρονη νευρολογική αποκατάσταση βασίζεται σε μια θεμελιώδη αρχή: ο εγκέφαλος διαθέτει την ικανότητα να προσαρμόζεται και να αναδομείται μετά από μια βλάβη — τη νευροπλαστικότητα (neuroplasticity).
Διάβασε περισσότερα για το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η μέθοδος Bobath (Bobath concept) —γνωστή στις ΗΠΑ και ως Νευροαναπτυξιακή Θεραπεία / Neuro-Developmental Treatment (NDT)— είναι μια από τις πιο διαδεδομένες διεθνώς εξειδικευμένες προσεγγίσεις για την αξιολόγηση (assessment) και τη θεραπεία ατόμων με νευρολογικές βλάβες. Δεν αντιμετωπίζει απλώς «μια πάθηση», αλλά βλέπει τον ασθενή ως σύνολο, στοχεύοντας στην επανάκτηση της φυσικής κίνησης και της αυτονομίας στην καθημερινή ζωή.

Τι είναι η μέθοδος Bobath;

Η μέθοδος αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1940 στο Λονδίνο από τη Γερμανίδα φυσικοθεραπεύτρια Berta Bobath και τον σύζυγό της, νευρολόγο Dr. Karel Bobath. Σε μια εποχή που η βλάβη από εγκεφαλικό θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό μόνιμη και μη αναστρέψιμη, το ζευγάρι Bobath υποστήριξε κάτι καινοτόμο: ότι το νευρικό σύστημα διατηρεί περιθώριο ανάκτησης λειτουργικότητας.

Δεν πρόκειται για ένα σταθερό σετ ασκήσεων που εφαρμόζεται τυφλά σε όλους τους ασθενείς, αλλά για έναν δυναμικό, εξατομικευμένο τρόπο παρατήρησης και ανάλυσης της λειτουργικής κίνησης (functional movement analysis). Ο θεραπευτής δεν προσπαθεί απλώς να ενδυναμώσει έναν μυ, αλλά αναλύει πώς ο εγκέφαλος καθοδηγεί ολόκληρο το σώμα — κορμό, κεφάλι και άκρα — για να εκτελέσει μια πραγματική, λειτουργική δραστηριότητα. Χαρακτηριστική είναι η φράση που αποδίδεται στην ίδια την Berta Bobath: «Δεν διδάσκουμε κινήσεις, τις κάνουμε δυνατές» (“We do not teach movements, we make them possible…”) — αποτυπώνοντας τη φιλοσοφία της μεθόδου ως διευκόλυνση – όχι επιβολή – της κίνησης.

Πώς ανακάμπτει ο εγκέφαλος μετά το εγκεφαλικό;

Μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, κύτταρα γύρω από την περιοχή της βλάβης (περιοχή σκιάς / penumbra ) μπορούν σταδιακά να ανακτήσουν τη λειτουργία τους, ενώ ο εγκέφαλος αναπτύσσει την ικανότητα να δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις που παρακάμπτουν τα σημεία που τραυματίστηκαν. Αυτή η διαδικασία νευροπλαστικότητας (neuroplasticity) του εγκεφάλου ενισχύεται όταν ο ασθενής εξασκείται σε πραγματικές, λειτουργικές δραστηριότητες που έχουν νόημα για τον ίδιο — και η έρευνα δείχνει ότι υπάρχει σχέση δόσης -ανταπόκρισης (dose-response) : όσο πιο στοχευμένη και συστηματική (συχνή επανάληψη) είναι η εξάσκηση στο σωστό πλαίσιο , τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα.

Σπαστικότητα και μυϊκός τόνος

Ένα από τα πιο συχνά προβλήματα μετά από εγκεφαλικό είναι η σπαστικότητα (spasticity) και ο αυξημένος μυϊκός τόνος (hypertonia), που κάνουν το χέρι ή το πόδι να είναι ελαφρώς ή εντελώς (αναλόγως τη σπαστικότητα) σφιγμένο και δύσκαμπτο. Στη μέθοδο Bobath αναγνωρίζεται ότι η σπαστικότητα είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος — η μυϊκή αδυναμία (muscle weakness) και η απώλεια συντονισμού των κινήσεων είναι συχνά εξίσου καθοριστικές.

Οι παρακάτω εικόνες δείχουν μια τυπική εικόνα σπαστικότητας άνω και κάτω άκρου

Ο στόχος δεν είναι απλώς η «χαλάρωση» ενός μυός, αλλά η λειτουργική χρήση του σώματος. Εξάλλου, ένας βαθμός τόνου βοηθά τον ασθενή να σταθεί όρθιος ή να διατηρήσει το χέρι του ψηλά. Επίσης δίνεται προσοχή στην αποφυγή λανθασμένων αντισταθμιστικών προτύπων (compensatory movement patterns) και υποχρεωτικών συνεργειών (obligatory synergy patterns), όπου η προσπάθεια κίνησης του προσβεβλημένου μέλους ενεργοποιεί λάθος μύες (περισσότερους μύες) , δημιουργεί επιπλέον δυσκαμψία και δημιουργεί λανθασμένο κινητικό πρότυπο (μη φυσιολογική κίνηση).

Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι το περπάτημα του ασθενή που υπέστη εγκεφαλικό όπου σηκώνει ολόκληρη την προσβεβλημένη πλευρά του σώματος για να κάνει βήμα με το προσβεβλημένο πόδι.:

Click here to accept Marketing cookies and load this content

Πώς εφαρμόζεται στην πράξη

Η θεραπευτική παρέμβαση βασίζεται σε συγκεκριμένες δεξιότητες:

• Θεραπευτικός χειρισμός (Therapeutic handling): Ο θεραπευτής χρησιμοποιεί τα χέρια και το σώμα του σε στρατηγικά σημεία του σώματος του ασθενή—σημεία ελέγχου (key points of control)— για να καθοδηγήσει την κίνηση και να προσφέρει σταθερότητα.
• Διευκόλυνση (Facilitation): Μέσω απτικών ερεθισμάτων (tactile cues), κατάλληλης τοποθέτησης του περιβάλλοντος (environmental cues) και λεκτικών οδηγιών (verbal directions), ενεργοποιούνται : ο εγκέφαλος , το σώμα και οι αδύναμοι μύες.
• Αναστολή (Inhibition): Μείωση των παθολογικών προτύπων στάσης και κίνησης που εμποδίζουν τη φυσιολογική λειτουργία.

Μια τυπική συνεδρία περιλαμβάνει αναλυτική παρατήρηση του πώς ο ασθενής επιχειρεί μια δραστηριότητα, συνεργατικό καθορισμό εφικτών στόχων (goal setting) —όπως «θέλω να περπατήσω ως την κουζίνα / θέλω να πιάσω το ποτήρι και να πιώ νερό»— και ενεργή συμμετοχή (active participation) του ασθενή — όχι παθητική αποδοχή της θεραπείας. Η θεραπεία στηρίζεται στη στενή συνεργασία φυσικοθεραπευτή και ασθενή.

Εφαρμογή στο φυσικοθεραπευτήριό μου στην Πτολεμαΐδα

Έχω ολοκληρώσει εξειδικευμένη εκπαίδευση στη θεραπεία ενήλικα ημιπληγικού με τη μέθοδο Bobath και την εφαρμόζω στο φυσικοθεραπευτήριό μου στην Πτολεμαΐδα ή κατ’οίκον , σε ενήλικες ασθενείς με ημιπληγία μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Κάθε πρόγραμμα σχεδιάζεται εξατομικευμένα, σε συνεργασία με τον ασθενή και την οικογένειά του, με στόχο τη μέγιστη δυνατή ανάκτηση λειτουργικότητας στην καθημερινότητα.

Εάν εσείς ή κάποιο δικό σας πρόσωπο αντιμετωπίζει δυσκολίες κίνησης μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου για να συζητήσουμε το κατάλληλο πρόγραμμα αποκατάστασης.

Ενδείξεις εφαρμογής

Η μέθοδος Bobath εφαρμόζεται κυρίως σε ενήλικες μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο με ημιπληγία, καθώς και σε παιδιά με εγκεφαλική παράλυση (cerebral palsy). Στους ενήλικες, οι στόχοι συνήθως αφορούν τη :

• κινητικότητα στο κρεβάτι (εάν ο ασθενής είναι κλινήρης) ,
• βελτίωση του ελέγχου του κορμού (postural control) στην καθιστή / όρθια θέση,
• τη μείωση της σπαστικότητας,
• τη λειτουργικότητα του άνω άκρου (λαβή, άπλωμα χεριού) και
• την επανεκπαίδευση βάδισης και ισορροπίας.

Τι λέει η επιστημονική έρευνα ;

Είναι σημαντικό να αναφερθεί με ειλικρίνεια ότι η επιστημονική βιβλιογραφία γύρω από τη μέθοδο Bobath είναι μεικτή. Συστηματικές ανασκοπήσεις μελετών δεν έχουν καταδείξει σαφή υπεροχή της μεθόδου Bobath έναντι άλλων προσεγγίσεων αποκατάστασης, π.χ. ως προς την ποιότητα της βάδισης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μέθοδος είναι αναποτελεσματική, αλλά ότι δεν υπάρχει ακόμα οριστική επιστημονική απόδειξη υπεροχής της έναντι εναλλακτικών τεχνικών.
Στην κλινική πράξη, πολλοί θεραπευτές τη θεωρούν χρήσιμο εργαλείο ανάλυσης και αντιμετώπισης της κίνησης , ιδίως σε συνδυασμό με άλλες τεχνικές όπως η PNF , χρήση ορθωτικών ναρθηκών (παράδειγμα για το άνω άκρο : SAEBO Glove , για το κάτω άκρο : Ankle-Foot-Orthotics ) , ρομποτική κινητοποίηση ώμου / βάδιση και με προσέγγιση εξατομικευμένη στον ασθενή (client-centred) — όχι ως μονόδρομο θεραπείας.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε πρέπει να ξεκινήσει η αποκατάσταση με Bobath;
Όσο πιο σύντομα το επιτρέψει η κλινική κατάσταση του ασθενή μετά το εγκεφαλικό, τόσο καλύτερα. Η πρώιμη παρέμβαση βοηθά στην αξιοποίηση της νευροπλαστικότητας και στην πρόληψη λανθασμένων αντισταθμιστικών προτύπων.

Μπορεί να βοηθήσει αν έχουν περάσει μήνες ή χρόνια από το εγκεφαλικό;
Ναι. Η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου δεν σταματά ποτέ, και σε χρόνια στάδια η εξειδικευμένη παρέμβαση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας κίνησης και στη μείωση της δυσκαμψίας. Ο βαθμός βελτίωσης ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή και δεν υπάρχει εγγυημένο αποτέλεσμα — η αξιολόγηση γίνεται εξατομικευμένα.